polski angielski niemiecki
Czwartek, 19 października 2017 r. Imieniny: Michaliny, Michała, Piotra
Ciekawostki archeologiczne

Brzeski – gm. Klwów - Piekielna Górka – cmentarzysko – (nekropola przeworska z późnego okresu rzymskiego III-V w.n.e.) i osada kultury przeworskiej z okresu wpływów rzymskich, pozostałości osady z młodszej epoki kamienia i zniszczonego cmentarzyska kultury łużyckiej - w Brzeskach odkryto ślady pierwszych rolników neolitycznych, groby kultury łużyckiej z wczesnej epoki żelaza, duże osiedla i cmentarzysko z początków naszej ery. Stwierdzono, że osada była gęsto zabudowana. Na niewielkiej przestrzeni odkryto kilka budynków mieszkalnych m.in. ziemiankę z paleniskiem i dużą chatę częściowo zagłębioną w ziemi, zbudowaną ze słupów łączonych plecionką uszczelnioną gliną. Wewnątrz odsłonięto pozostałości pieca chlebowego. W otoczeniu chat znajdowały się jamy do przechowywania żywności oraz sprzętów gospodarskich. Cmentarzysko obrazuje zmieniające się obyczaje pogrzebowe na przestrzeni trzech wieków z wpływami rzymskimi. Groby popielnicowe zawierały między innymi bogaty pochówek mężczyzny w średnim wieku, który był wojownikiem a może nawet naczelnikiem wsi. Natomiast w grobach jamowych znajdowały się spalone szczątki ludzkie, które wsypywano do jam wykopanych w piasku. Zwyczaje pogrzebowe zmieniały się z biegiem czasu, większego znaczenia nabrał rytuał pogrzebowy, w tym uczta i modły kapłana, sam grób przestał być ważny gdyż spalone szczątki rozsypywano na powierzchni cmentarza. Z tego okresu pochodzi kurhan w postaci monumentalnej budowli stanowiącej najwyższy punkt wydmy. Jego podstawę stanowił kamienny bruk w kształcie kręgu średnicy 12 m. Ścianę zewnętrzna była zbudowana z dużych głazów, w środku, wśród przepalonych kamieni odkryto ciałopalny pochówek ludzki, a pod kamieniami warstwę ze śladami palenia zwłok. Kamienny bruk kurhanu stanowił jego jądro. Prawdopodobnie plemię Gotów, które zamieszkiwało ten teren przywędrowało ze Skandynawii. Osadę zamieszkiwali ludzie trudniący się rzemiosłem, tkactwem, hutnictwem, rolnictwem, hodowlą, myślistwem. Cennymi znaleziskami okazały się zdobione naczynia, importowany miecz z terenu Imperium Rzymskiego, fajansowe paciorki prawdopodobnie pochodzenia egipskiego, brązowe piony do gry planszowej.

Dębiny – gm. Potworów – znaleziono pozostałości po założeniu obronnym, użytkowanym między XV-XIX w. To sztuczny nasyp w kształcie kwadratu o dł. boku około 50 m otoczony wałem i fosą szer. do 25 m. Nasyp prawdopodobnie był umocniony murem oporowym z kamieni, zbudowanym wewnątrz wału, oraz płaszczem glinianym. Na powierzchni kopca znajdowała się początkowo ceglana budowla, a od XIX w. dwór, który został zniszczony w 1945 r. Zachowały się niewielkie fragmenty fosy i wału. W latach 1564 – 1565 właścicielem wsi był Spoth Dunin z Radostowej.

Goździków, gm. Gielniów– między XI a XII wiekiem stał i funkcjonował tutaj gród strażniczo–obronny należący do kasztelani skrzyńskiej. Grodzisko pełniło rolę kontrolera drogi oraz osłaniało granice kasztelani. Wewnętrzna powierzchnia grodu wynosiła około 0,5 ha. Pozostałości po grodzisku zostały odkryte około roku 1939, gdy ze wzgórza zaczęto wybierać kruszywo na budowę brukowej drogi oraz domów w okolicznych wsiach. Znajdowano naczynia ceramiczne i narzędzia wykonane z żelaza. Po zakończeniu wojny, podczas prac wykopaliskowych koparka trafiła na dobrze zachowane żarna oraz metalowe przedmioty, które trafiły do muzeum w Kielcach. Zarysy grodu znajdziemy na łące, w odległości około 850 m od centrum Goździkowa, w kierunku Opoczna po prawej stronie szosy widać niewielkie wzgórze z wyraźnym zagłębieniem od strony zachodniej. Do końca XVIII wieku swoją siedzibę mieli tutaj Duninowie Goździkowscy herbu Łabędź. W XIX wieku Goździków był uzdrowiskiem wodoleczniczym (tzw. szczawy żelaziste), nazywano go Łazienkami Goździkowskimi, do których zjeżdżano z całej Polski. Był to najświetniejszy okres Goździkowa. Prawdopodobnie przebywał tutaj nawet król Stanisław August. Do dyspozycji kuracjuszy oddany był malowniczy park, łazienki, piękna wysepka rekreacyjna oraz sala rozrywek. Leczono hipochondrię, histerię, kurcze żołądka, niemoc męską itp. W 1872 roku Goździków stał się własnością Żydów. Z końcem wieku uzdrowisko uległo dewastacji na skutek – jak to ujął Oskar Kolberg – chciwej spekulacji. Obiekty uzdrowiska znajdowały się w odległości około 400 m od Goździkowa, na terenie obecnego liściastego lasu, który od kurortu nazwany został „Łazienkami”.

Gródek Leśny, gm. Przysucha - powstał w VII wieku i pełnił funkcję kultową, był świątynią solarną pogańskich Słowian, którzy oddawali hołd bóstwom przyrody, najprawdopodobniej byli to Sandomierzanie. Położone na południowy zachód od Przysuchy wzniesienie o trzech stromych zboczach o 295 m n.p.m. Góruje nad mniejszymi wzniesieniami; od północnego wschodu z Grodzką Górą, od południa z Górą Rawicz. Gródek Leśny geograficznie łączy się z Garbem Gielniowskim, który przechodzi w Płaskowyż Suchedniowski stanowiący część Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej. Cypel został wybrany gdyż spełniał ku temu odpowiednie warunki; był właściwie ukształtowany, wydzielony i wyeksponowany. Miał trudne podejście i równą kulminację. Jeszcze przed budową poddany był zabiegom adaptacyjnym; kamienie i głazy usunięto, zbocza wyregulowano, kulminacja została starannie zniwelowana, całą górę oczyszczono z drzew przez wypalenie . Utworzony system wałów wzniesionych na szczycie wzgórza, w obrębie których ułożono tajemnicze kamienie i znaki , między innymi „kobiecy idol”, ‘niedźwiedź, znak strzałki – litery w alfabecie runicznym-. Słowianie kultywowali rytuały związane z cyklem agrarnym jak np: wiosenne odradzanie się sił przyrody. Świątynia wzniesiona została na obszarze około 20 ha w postaci systemu wałów i fos w narysie przypominającym elipsę. W dużą elipsę wpisana była mała, tworzyły monumentalny, starannie zbudowany system sakralny złożony z trzech wałów. Do wnętrza obiektu wiodły dwa wejścia. W jego pobliżu odkryto również osadę.

Jabłonica i Kaleń w gm. Wieniawa - odkryte Groby kloszowe z okresu lateńskiego zawierały spalone szczątki zmarłych chowanych w ozdobnych, przykrywanych misami i wielkim kloszem popielnicach. Popielnice stawiano w jamie grobowej, a przy nich tzw. przystawki, czyli naczynia z pokarmem dla zmarłych, niekiedy dodawano też ozdoby, broń, przedmioty codziennego użytku ale bardzo rzadko.

W okolicach Pogroszyna i Rykowa - gm. Wieniawa znaleziono ślady starożytnych dymarek czyli piece do wytopu żelaza, które odkryto nad brzegiem rzeki Jabłonicy.

Klwów – na północ od zabudowań przy wschodnim brzegu stawu, do którego wpada strumień Sławno, znaleziono ślady grodu. Położony w dolinie strumienia na naturalnym piaszczystym wzniesieniu pokrytym płaszczem ziemnym umocnionym drewnianymi belkami. Znalezisko pozwoliło poznać dwie fazy powstawania grodu. Pierwsza, to średniowieczny drewniany gródek, który spłonął, druga to renesansowy kamienny dwór zbudowany na brukowanym dziedzińcu – powstał między XVI/XVII w. i był użytkowany do XVIII/XIX w. W XV w. gród stanowił siedzibę rycerską.

Krajów, gm. Przysucha – „Szwedzkie Okopy” lub „Krajewska Górka” tak miejscowa ludność nazywa niewielkie wzniesienie w kształcie ściętego stożka o średnicy podstawy około 40 m i wys. 4,5 m. Jest to pozostałość po grodzisku, które było otoczone fosą o szerokości do 4 m. Odkryto tu resztki wału drewniano-ziemnego z przekładką glinianą. Przypuszczalnie był to gródek strażniczy pełniący rolę komory celnej na drodze ze Skrzynna na północ od Pilicy. Został zbudowany w drugiej połowie XIII w. przez ród Łabędziów. Funkcjonował do XVII w.

Mokrzec, gm. Potworów – szkieletowy pochówek wojownika z początku epoki brązu, odkryto niemal cały szkielet około 30-letniego mężczyzny oraz część towarzyszących mu przedmiotów jak np.: sztylet, bransoleta, okucia z brązu, wyroby krzemienne i kościane wykorzystywane do obróbki skóry; zgrzebło, nóż, grot do strzały, wiórowiec z krzemienia wołyńskiego oraz retuszer czyli przedmiot z kości służący do obróbki krzemiennych narzędzi. Obecność sztyletu świadczy o wysokiej randze pochowanej osoby – mógł to być wódz plemienia.

Pogroszyn, gm. Wieniawa – odkryto ozdoby z brązu pochodzącego z czasów upowszechniania się ciałopalnego obrządku pogrzebowego. Znalezisko zawierało bransolety, pierścienie, naszyjnik oraz guzy, są to prawdopodobnie ozdoby paradnego stroju kobiecego. Przedmioty odkryte na terenie osady i cmentarzyska świadczą o rozwiniętych kontaktach handlowych; żelazny, zdobiony klucz przypomina klucze rzymskie a kulisty wisiorek pochodzi z Pomorza. Unikatami są puste w środku brązowe półkule używane, prawdopodobnie, jako pionki do gry planszowej.

Potworów - na przełomie XVIII i XIX w. stał dwór murowany, bezstylowy, przebudowany i oparty na planie wydłużonego prostokąta. Po bokach elewacji frontowej posiadał płytkie ryzality, od ogrodu – na osi , wydatny, piętrowy ryzalit, a od południa parterowy alkierz. Posiadał czterospadowy dach, dwutraktowe wnętrze, jeden kolisty piec oraz stolarkę z pocz. XIX wieku. Oficyny były murowane, przekształcone i ustawione po bokach zajazdu pod kątem prostym do dworu. Posiadały dwutraktowe wnętrza i czterospadowe dachy. Za dworem usytuowany był park założony w XVIII w., który posiadał regularny układ alej lipowych i szpalerów grabowych. Dalej znajdowały się kuźnia i stajnie murowane z podcieniami na słupach. Ich ściany były rozczłonkowane wnękami arkadowymi a dachy dwuspadowe. Przy południowej pierzei rynku stał czworak parterowy, także murowany. Na elewacji frontowej podcienia posiadał sześć kolumn.

Skrzynno –, gm. Wieniawa, nazywane dawniej Skrzin, jest jedną z najwcześniejszych osad targowych, a targ i komora celna są potwierdzone w bulli Inocentego II. Około 1120 r. przeniesiono tutaj stolicę kasztelanii z sąsiedniego Skrzyńska. Stało się tak za sprawą nadania Skrzyńska Piotrowi Włostowicowi przez Bolesława Krzywoustego. Podobno wystawił on w Skrzynnie i okolicy 77 kościołów, a w samym Skrzyńsku ufundował obraz, który w cudowny sposób przywrócił mu mowę i wzrok. Za czasów kasztelanii obie miejscowości posiadały grody. Gród w Skrzyńsku prawdopodobnie znajdował się na zachód od kościoła, znaleziono tu półkolisty wykop, który w przekazach miejscowych nazywany jest„dworem Duninów”.
Natomiast gród kasztelana w Skrzynnie znajdował się prawdopodobnie na dzisiejszym terenie przykościelnym. W obrębie miasta znajdowała się wczesnośredniowieczna osada oraz cmentarzysko.

Wistka, gm. Przysucha – stanowiła prawdopodobnie własność Łabędziów i rycerską siedzibę obronną . Składała się z budynków gospodarczych i mieszkalnych, skupionych u podnóża grodu. Grodzisko było stożkowate, użytkowane między XIII a XIV w. Powstało przez obcięcie niewielkiego cypla wysoczyznowego, wchodzącego w bagna. Utworzona owalna wyspa wys. 2,5 m otoczona została gliniano-ziemnym wałem szer. 6 m u podstawy i głęboką fosą.

Rzuców, - Wola Kuraszowa, gm. Borkowice – niedaleko przysiółka „Górka Andrzejów” znajdowało się grodzisko pierścieniowate. Gród zbudowany był na planie koła o średnicy 70 m i otoczony wałem szer. 3-6 m., jego najstarszą część stanowił sztuczny nasyp kamienno-ziemny. Odkryta warstwa spalenizny na stoku wału może świadczyć o istnieniu drewnianej konstrukcji. Gród otoczony był fosą prawdopodobnie zamkniętą od strony zewnętrznej nasypem z piasku, który pełnił rolę wału przedpiersia, oraz fosą zewnętrzną obficie nawodnioną. Gród stanowił strażnicę graniczną kasztelanii żarnowskiej.

Zapniów, gm. Przysucha – teren kopalni, odkryto skamieniałe odciski stóp prehistorycznych gadów. Ślady należą prawdopodobnie do Terapodów, gadów mięsożernych mających do 3 m wysokości będących praprzodkami ssaków lub do Scelidosaurusa, czworonożnego, lekko opancerzonego roślinożercy.
Poprzez odkrywki w kopalni odsłonięto widoczne w skałach wyrobiska sedymentacje falowe piaskowca, czyli pofalowania oraz inne ślady prehistorycznej fauny i flory. Zjawisko sedymentacji falowej świadczy o tym, że kiedyś w tym miejscu znajdował się brzeg jurajskiego morza z piaszczystą plażą, po której spacerowały dinozaury.

Żuków, gm. Wieniawa - dwór obronny wybudowany w XVI wieku na miejscu niewielkiego gródka stożkowatego przez ród Łabędzików. Miał świadczyć o potędze i prestiżu rodu. Prawdopodobnie dwór został wzniesiony przez ówczesnego właściciela Żukowa Jerzego Podlodowskiego kanonika krakowskiego, referendarza koronnego lub przez jego bratanka Grzegorza pełniącego urząd starosty radomskiego. Jego szwagrem był największy polski poeta renesansu Jan Kochanowski. Ten monumentalny obiekt położony był w północnej części wsi. Dwór zbudowano na planie prostokąta o wymiarach 15,5x9,5 m. W narożach umieszczono cztery baszty o średnicy 4,6 do 5 m. Przyziemie dworu podzielone było na dwie piwnice; wschodnią i zachodnią. Obie przesklepione kolebkowo. Nad drzwiami łączącymi piwnice znajdują się lunety, czyli odcinki sklepienia przeważnie poprzeczne do głównego sklepienia budowli. Schody wykonane z ciosów piaskowca, prowadziły z parteru do piwnicy zachodniej. Baszty pełniły funkcje użytkowe, mieściły prawdopodobnie pion komunikacyjny, kapliczkę, skarbczyk i kuchnię. Budynek miał co najmniej trzy kondygnacje, wzniesiony z kamienia łamanego, cegły i kamieni eratycznych łączonych zaprawą wapienną. Dwór w Żukowie łączył funkcje mieszkalne, reprezentacyjne i obronne, co nadawało mu imponujący kształt.
Sporządzono w oparciu o materiały pochodzące z biblioteki oraz muzeum w Przysusze. Znaleziska można oglądać w muzeum Malczewskiego w Radomiu.

Valid XHTML 1.1 Walidacja WCAG2-AA Walidacja WCAG2-AA